Bài haiku của Basho dường như giống như câu thơ của Nguyễn Bính “Ở Ngự viên mà nhớ Ngự viên”, lại như không; không phải chỉ vì tiếng tử quy đột vang lên khác với “Nhọc nhằn tiếng cú trong thanh vắng”, mà vì Kinh đô vẫn còn đây, còn Ngự viên chỉ còn lại mỗi cái tên. Bài haiku của Basho khiến nhớ tới bài haiku của Buson “Ngày mưa / Kinh đô xa cách / ngồi nhà với hoa đào”. Bài thơ của Nguyễn Bính viết vào mùa thu, bài haiku của Buson vào mùa xuân, còn bài của Basho vào mùa hè vì có tiếng cuốc kêu. Mùa xuân không có tử quy. Chắc không phải vậy. Mùa xuân tử quy không kêu, hay mùa xuân không có ai thức khuya để nghe được tiếng tử quy. 
 

Hoa lê có vẻ giống như mai, hạnh, mận, đào, nhưng kỳ thực lê không cùng một chi với mai, hạnh, mận, đào. Lê thuộc chi Pyrus. Ở Việt Nam có hai loại lê: lê và moóc cọp. Trong văn chương, hoa lê hay được dùng để ám thị người con gái đẹp.

Hoa mận có vẻ giống hoa mai và hoa đào bạch. Ít nhất về mặt ngôn ngữ trong tiếng Anh có khó khăn nhất định để phân biệt mận và mai. Hoa mận cánh đơn, hoa mai cũng có loại cánh đơn và hoa đào bạch cánh kép. Hoa mận có đài hoa dài hơn hoa mai và hoa đào. Cây mận có tên khoa học là Prunus salicina.

Có vẻ như Nguyễn Bính viết toàn tên hoa. Tôi vẫn chưa rõ hồng phấn là hoa gì. Tôi không nghĩ là hoa hồng màu hồng phấn. Tôi không có ảnh hoa quỳnh. Đào, lý (mận), hạnh, đỗ quyên đều đã điểm.

春思
草色青青柳色黃
桃花歷亂李花香
東風不為吹愁去
春日偏能惹恨長
賈至

Hoa mai (hoa mơ), hoa mận, hoa đào tất nhiên khác nhau, tuy chúng thuộc cùng một chi Prunus. Tuy nhiên trong tiếng Anh mai hay mận đều được gọi là plum [apricot là hạnh (mơ)], cho nên rất dễ xảy ra dịch hoa mai thành hoa mận. Tiếng Việt rất hay vừa gọi là mai, vừa gọi là mơ. Mơ có thể là âm Hán Việt cổ. Mơ lại trùng âm với giấc mơ. Tiếng Nhật mai và giấc mơ âm cũng gần giống nhau: ume và yume.  Mai và mộng có phải như vậy không?

Mai được coi là biểu tượng của người quân tử. Quân tử là một khái niệm thú vị, đi cùng tiểu nhân thành một cặp đối nghịch. Đặc điểm của quân tử là không mặc định, ấn định hay bất biến. Có thể nhờ tu dưỡng mà trưởng thành thành quân tử. Quân tử có đồng nhất với trí thức? Điều này có thể tùy thuộc vào định nghĩa, nhưng ít nhất quân tử có đối nghịch tiểu nhân, còn trí thức không thấy có. Trí thức là một khái niệm vô bổ nhất trần đời. Nó phụ thuộc vào việc người ta định ra nó như thế nào. Nhưng một thực thể nếu đã tồn tại thì nó không phụ thuộc vào bất kỳ định nghĩa nào hay nhận thức nào. Phạm Thị Hoài vừa có bài về “đối lập trung thành”, cũng giống như “trí thức phò chính thống” trước đây. Tôi xếp vào dạng vô bổ, cũng như các kiểu định nghĩa trí thức của ông Chu Hảo. Khi nào người ta thích bàn về trí thức? Quan sát ông Chu Hảo và bà Phạm Thị Hoài tôi rút ra một kết luận (à la confirmation bias): khi không còn khả năng hay năng lực làm đúng chuyên môn mà đáng lẽ họ vốn phải làm. Phạm Thị Hoài không còn khả năng viết văn, ông Chu Hảo đã từ lâu vất hòn gạch gõ cửa là nghiên cứu vật lý rồi.

Bài haiku của Basho nói về hương hoa mai. Hoa mai không nồng, hương rất thoảng, như một làn hơi lạnh thuần khiết. Ô trọc không bao giờ có thể nhận ra hương mai.

Bài haiku này mường tượng như bài haiku nổi tiếng của Basho: Ao cũ / con ếch nhảy vào / tiếng nước, lại như bài haiku của chính Buson: Tiếng muỗi kêu / bông kim ngân / mỗi khi rơi xuống. Cảm xúc tinh tế thuần nhất ngưng đọng trong một khoảnh khắc chớp mắt của những sự kiện tiến triển theo đúng một trật tự tự nhiên.
 

Cô bán cây hoa ở phiên chợ Mơ gọi là hoa mơ. Nhưng tôi nhìn thì thấy đó là hoa đào, đào bạch. Giống mai cánh hoa hoặc đơn giản hoặc phức tạp hơn. Khách đến nhà lại khen cây hoa mận đẹp. Tôi chỉ còn biết cười trừ, chẳng biết sao nữa.